چکم برگشت خورده چیکار کنم

برگشت خوردن چک، چه برای صادرکننده و چه برای دارنده، می تواند چالش های مالی و حقوقی متعددی ایجاد کند. در چنین شرایطی، آگاهی از قوانین و مسیرهای قانونی صحیح برای رفع مشکل و احقاق حق، ضروری است. این مقاله به بررسی جامع و تخصصی راهکارهای موجود برای هر دو طرف می پردازد.

چک، به عنوان یکی از مهم ترین و پرکاربردترین اسناد تجاری، نقش حیاتی در مبادلات اقتصادی و مالی کشور ایفا می کند. این سند قابلیت انتقال و جابجایی پول را به زمان آینده موکول کرده و به طرفین معامله امکان می دهد تا با اطمینان بیشتری به تعهدات مالی خود عمل کنند. با این حال، در برخی موارد، به دلایل گوناگون، چک نمی تواند در تاریخ مقرر وصول شود و اصطلاحاً برگشت می خورد. این اتفاق می تواند پیامدهای سنگینی برای هر دو طرف درگیر، یعنی صادرکننده و دارنده چک، به همراه داشته باشد.

مواجهه با یک چک برگشتی، غالباً با سردرگمی و نگرانی همراه است. صادرکنندگان چک به دنبال راهی برای رفع سوء اثر از سابقه بانکی خود و جلوگیری از محدودیت های آتی هستند، در حالی که دارندگان چک در پی سریع ترین و مؤثرترین راه برای وصول وجه خود و مطالبه خسارات احتمالی می باشند. در سال های اخیر، با اجرایی شدن قوانین جدید چک صیادی، پیچیدگی ها و راهکارهای مرتبط با چک برگشتی نیز دچار تغییرات اساسی شده اند. از این رو، درک صحیح این قوانین و آشنایی با روندهای قانونی و اجرایی، بیش از پیش اهمیت یافته است.

چک برگشتی چیست؟ (به زبان ساده)

چک برگشتی یا چک بلامحل به چکی گفته می شود که دارنده آن در تاریخ سررسید به بانک مراجعه کرده، اما به دلایلی وجه چک به طور کامل یا جزئی پرداخت نمی شود. این وضعیت منجر به صدور گواهی عدم پرداخت توسط بانک می گردد و تبعات قانونی و بانکی را برای صادرکننده به دنبال دارد.

تعریف قانونی و بانکی چک برگشتی

از منظر قانونی، چک برگشتی سندی است که صادرکننده آن، به میزانی که در چک قید شده، در تاریخ سررسید، موجودی کافی در حساب بانکی خود نداشته است. بانک محال علیه (بانکی که چک بر روی آن صادر شده) در صورت عدم وجود موجودی یا نقص در شرایط پرداخت، موظف به صدور گواهی عدم پرداخت است. این گواهی، مبنای شروع فرآیندهای حقوقی و قضایی برای مطالبه وجه چک یا رفع سوء اثر از آن خواهد بود.

دلایل اصلی برگشت خوردن چک

چک ممکن است به دلایل مختلفی برگشت بخورد که آگاهی از آنها برای هر دو طرف ضروری است:

• کسری موجودی: رایج ترین دلیل برگشت خوردن چک، عدم وجود وجه کافی در حساب صادرکننده است. این کسری می تواند جزئی یا کلی باشد.
• عدم تطابق امضا: در صورتی که امضای روی چک با نمونه امضای موجود در بانک مطابقت نداشته باشد، بانک از پرداخت وجه خودداری می کند.
• مسدودی حساب: ممکن است حساب صادرکننده به دلایل قانونی (مانند دستور قضایی یا بدهی به سایر بانک ها) مسدود شده باشد.
• دستور عدم پرداخت: صادرکننده می تواند در موارد خاص (مانند سرقت، جعل یا مفقودی چک) دستور عدم پرداخت را به بانک صادر کند. در این صورت، باید ظرف یک هفته پس از اعلام، شکایت خود را به مراجع قضایی ارائه و گواهی آن را به بانک تحویل دهد.
• ثبت نشدن در سامانه صیاد: بر اساس قوانین جدید، چک های صیادی باید در سامانه بانک مرکزی ثبت شوند. در صورت عدم ثبت، بانک از پرداخت وجه آن خودداری می کند.
• خط خوردگی یا نقص در اطلاعات: هرگونه خط خوردگی، خدشه، یا نقص در اطلاعات ضروری چک (مانند مبلغ، تاریخ یا گیرنده) می تواند منجر به برگشت خوردن آن شود.

اگر صادرکننده چک برگشتی هستید: گام ها و راهکارها

اگر چکی که صادر کرده اید برگشت خورده است، لازم است با عواقب این اتفاق و راه های رفع آن آشنا باشید تا بتوانید در اسرع وقت اقدام مناسب را انجام دهید. عدم اقدام به موقع می تواند منجر به محدودیت های جدی بانکی و پیگیری های قضایی شود.

عواقب و محدودیت های پیش روی صادرکننده

برگشت خوردن چک برای صادرکننده، عواقب و محدودیت های قابل توجهی در پی دارد که مهم ترین آنها عبارتند از:

1. اعمال محدودیت های بانکی:
   • ممنوعیت افتتاح هرگونه حساب بانکی جدید و دریافت کارت اعتباری.
   • ممنوعیت دریافت هرگونه تسهیلات بانکی (وام).
   • ممنوعیت دریافت دسته چک جدید در تمامی بانک ها.
2. مسدود شدن کلیه حساب ها و کارت های بانکی: بر اساس قانون، پس از برگشت خوردن چک و ثبت آن در سامانه یکپارچه بانک مرکزی، تمامی حساب ها و کارت های بانکی صادرکننده در تمامی بانک ها و موسسات اعتباری، به میزان مبلغ چک برگشتی مسدود می شوند. این اقدام تا زمان رفع سوء اثر از چک ادامه دارد.
3. ممنوعیت صدور چک جدید در سامانه صیاد: صادرکننده نمی تواند تا زمان رفع سوء اثر از چک برگشتی، چک جدیدی در سامانه صیاد ثبت کند.
4. پیامدهای حقوقی و قضایی: دارنده چک می تواند از طریق مراجع حقوقی، ثبتی یا کیفری، برای مطالبه وجه چک و خسارات ناشی از آن اقدام کند که می تواند منجر به صدور حکم قضایی، جلب و توقیف اموال صادرکننده شود.

برگشت خوردن چک نه تنها اعتبار مالی فرد را خدشه دار می کند، بلکه می تواند منجر به مسدود شدن تمامی حساب ها و ممنوعیت دریافت تسهیلات بانکی شود، که زندگی مالی شخص را تحت تأثیر جدی قرار می دهد.

روش های رفع سوء اثر چک برگشتی (از بین بردن سابقه منفی)

برای پاک کردن سابقه منفی چک برگشتی و رفع محدودیت های بانکی، صادرکننده می تواند از یکی از روش های زیر اقدام کند. مهم است که هرچه سریع تر این مراحل را طی نمایید:

1. تامین کسری موجودی کامل چک و واریز به حساب:

   ساده ترین راه، واریز مبلغ کامل چک (به همراه کارمزد بانک) به حسابی است که چک از آن صادر شده است. پس از واریز، بانک به صورت سیستمی نسبت به رفع سوء اثر از چک اقدام می کند. دارنده چک نیز می تواند با مراجعه مجدد به بانک، وجه خود را دریافت کند.

   شفاف سازی قانون دو برابر مبلغ چک: در گذشته رویه نادرستی در برخی بانک ها وجود داشت که از صادرکنندگان چک برگشتی می خواستند مبلغی معادل دو برابر وجه چک را برای رفع سوء اثر واریز کنند. این رویه با بخشنامه بانک مرکزی به شماره ۶۲۰۷۸/۰۲ مورخ ۲۱/۳/۱۴۰۲ نقض شده است. بر اساس این بخشنامه، اگر بخشی از مبلغ چک در حساب صادرکننده مسدود شده باشد، وی تنها باید مابه التفاوت مبلغ چک و وجه مسدود شده را واریز نماید تا امکان پرداخت کامل چک فراهم شود. بنابراین، صادرکننده تنها موظف به تامین کسری موجودی است، نه دو برابر مبلغ چک.

2. ارائه لاشه چک برگشتی به بانک:

   در صورتی که صادرکننده با دارنده چک به توافق برسد و وجه چک را به روش دیگری (خارج از سیستم بانکی) پرداخت کند، می تواند لاشه چک برگشتی را از دارنده دریافت کرده و به بانک صادرکننده چک تحویل دهد. بانک پس از دریافت لاشه چک و احراز صحت آن، نسبت به رفع سوء اثر اقدام خواهد کرد.

3. ارائه رضایت نامه محضری دارنده چک به بانک:

   اگر لاشه چک به هر دلیلی در دسترس نباشد (مثلاً گم شده باشد یا دارنده حاضر به تحویل آن نباشد)، دارنده چک می تواند با مراجعه به یکی از دفاتر اسناد رسمی، رضایت نامه محضری مبنی بر وصول وجه چک را تنظیم و به صادرکننده تحویل دهد. صادرکننده نیز با ارائه این رضایت نامه به بانک، می تواند درخواست رفع سوء اثر از چک را داشته باشد. در این رضایت نامه باید تمامی مشخصات چک و مبلغ آن به طور دقیق ذکر شود.

4. واریز مبلغ چک به حساب مسدودی (قرض الحسنه) و بلوکه کردن آن:

   صادرکننده می تواند معادل مبلغ چک را به حساب مسدودی (معمولاً قرض الحسنه) نزد بانک واریز کند و از بانک بخواهد که این مبلغ را برای مدت معینی (حداکثر ۲۴ ماه) بلوکه کند. در این حالت، بانک وظیفه دارد ظرف ۵ روز کاری، مراتب تامین وجه را به دارنده چک اطلاع دهد تا وی برای دریافت وجه مراجعه کند. پس از این اقدام، سوء اثر از چک رفع می شود.

5. ارائه حکم قضایی مبنی بر رفع سوء اثر:

   در شرایطی که هیچ کدام از روش های فوق قابل اجرا نباشد (مثلاً دارنده همکاری نکند یا ادعای صادرکننده در مورد پرداخت وجه مورد اختلاف باشد)، صادرکننده می تواند با طرح دعوی در مراجع قضایی و اخذ حکم مبنی بر رفع سوء اثر از چک، آن را به بانک ارائه دهد. این روش معمولاً زمان برتر و پیچیده تر است.

6. گذشت زمان (مرور زمان):

   مطابق قانون، در صورتی که به مدت سه سال از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت چک بگذرد و هیچ گونه شکایت حقوقی یا کیفری علیه صادرکننده چک در مراجع قضایی ثبت نشده باشد یا پیگیری نشده باشد، سابقه چک برگشتی به صورت خودکار از سامانه بانک مرکزی حذف و رفع سوء اثر انجام می شود. البته این روش، آخرین راهکار و نیازمند صبوری بسیار است.

رفع مسدودی حساب بانکی چگونه انجام می شود؟

مسدود شدن حساب بانکی یکی از مهم ترین پیامدهای برگشت خوردن چک است که فعالیت های مالی فرد را به شدت محدود می کند. رفع مسدودی حساب، ارتباط مستقیمی با رفع سوء اثر از چک برگشتی دارد.

زمانی که یکی از روش های رفع سوء اثر که در بالا ذکر شد (مانند تامین موجودی، ارائه لاشه چک یا رضایت نامه محضری) انجام شود، بانک موظف است به صورت سیستمی مراتب را به بانک مرکزی اعلام کند. پس از تایید بانک مرکزی، مسدودی از کلیه حساب ها و کارت های بانکی صادرکننده در تمامی بانک ها برداشته می شود. این فرآیند معمولاً چند ساعت تا چند روز کاری طول می کشد. در مواردی که رفع مسدودی به صورت خودکار انجام نشد، صادرکننده می تواند با در دست داشتن مدارک مربوط به رفع سوء اثر (مانلاً گواهی از بانک)، به شعبه بانکی خود مراجعه و پیگیری حضوری انجام دهد.

اگر دارنده چک برگشتی هستید: چگونه وجه خود را وصول کنید؟

اگر چکی در دست دارید که برگشت خورده است، باید هرچه سریع تر برای وصول وجه آن اقدام کنید. قانون، راهکارهای متعددی را برای دارندگان چک در نظر گرفته تا بتوانند حقوق خود را پیگیری کنند.

اقدامات اولیه ضروری پس از برگشت خوردن چک

اولین گام ها پس از برگشت خوردن چک، برای حفظ حقوق دارنده بسیار حیاتی است:

1. مراجعه به بانک و دریافت گواهی عدم پرداخت:

   در اولین فرصت پس از سررسید چک، به بانک محال علیه مراجعه کنید. بانک پس از بررسی و تایید عدم موجودی یا سایر دلایل برگشت، گواهی عدم پرداخت (گواهی عدم کسر موجودی) را صادر می کند. این گواهی به همراه لاشه چک، مهم ترین سند برای پیگیری های قانونی بعدی خواهد بود.

2. نکات مهم در مورد مهلت قانونی برای برگشت زدن چک:

   بر اساس ماده ۳۱۵ قانون تجارت، دارنده چک باید ظرف ۱۵ روز از تاریخ صدور چک (اگر محل صدور و پرداخت یک شهر باشد) و یا ظرف ۴۵ روز (اگر محل صدور و پرداخت متفاوت باشد)، برای وصول آن به بانک مراجعه کند و در صورت عدم پرداخت، گواهی عدم پرداخت را دریافت نماید. عدم رعایت این مهلت ها، باعث از بین رفتن برخی از حقوق دارنده چک، از جمله امکان شکایت کیفری علیه صادرکننده و یا مسئولیت تضامنی ظهرنویسان می شود.

3. اهمیت ثبت چک در سامانه صیاد برای پیگیری قانونی:

   در مورد چک های صیادی (بنفش رنگ)، حتماً باید از ثبت صحیح چک در سامانه صیاد توسط صادرکننده اطمینان حاصل کنید. در صورت عدم ثبت، چک به عنوان یک سند عادی تلقی شده و پیگیری آن از طریق اداره ثبت یا اجرائیه دادگاه ممکن نخواهد بود و تنها راه، طرح دعوای حقوقی برای مطالبه وجه سند عادی است.

راهکارهای قانونی برای وصول وجه چک برگشتی

پس از انجام اقدامات اولیه، دارنده چک می تواند از طرق زیر برای وصول وجه خود اقدام کند:

1. مطالبه از طریق دادخواست حقوقی:

   یکی از رایج ترین روش ها، طرح دعوای حقوقی در دادگاه است. در این روش، دارنده چک می تواند با تنظیم دادخواست مطالبه وجه چک از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، از صادرکننده (و در صورت وجود شرایط، از ظهرنویسان و ضامنین) تقاضای پرداخت وجه چک را کند. مدارک لازم شامل اصل چک و گواهی عدم پرداخت می باشد.

   • مطالبه خسارت تأخیر تأدیه: دارنده چک می تواند علاوه بر اصل وجه چک، خسارت تأخیر تأدیه را نیز مطالبه کند. این خسارت از تاریخ برگشت خوردن چک تا زمان پرداخت کامل، بر اساس نرخ تورم اعلامی توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران محاسبه می شود.
   • مسئولیت تضامنی صادرکننده، ظهرنویسان و ضامنین: در صورتی که چک ظهرنویسی شده باشد (پشت نویسی برای انتقال یا ضمانت)، تمامی افرادی که پشت چک را امضا کرده اند (ظهرنویسان) و همچنین ضامن یا ضامنین، به همراه صادرکننده، مسئولیت تضامنی در قبال پرداخت وجه چک و خسارات آن دارند. یعنی دارنده می تواند تمام وجه را از هر کدام که بخواهد مطالبه کند.
   • مرجع صالح رسیدگی و هزینه دادرسی: دادگاه صالح برای رسیدگی به این دعوی، دادگاه محل صدور چک، محل استقرار بانک محال علیه یا محل اقامت خوانده (صادرکننده یا ظهرنویس) است. هزینه دادرسی بر اساس مبلغ خواسته (وجه چک و خسارات) محاسبه می شود.
2. مطالبه از طریق درخواست صدور اجرائیه از سازمان ثبت اسناد و املاک:

   چک، به عنوان یک سند لازم الاجرا، این امکان را به دارنده می دهد که بدون نیاز به طرح دعوای حقوقی طولانی، مستقیماً از طریق اداره اجرای اسناد رسمی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، درخواست صدور اجرائیه کند. این روش معمولاً سرعت بیشتری نسبت به دادخواست حقوقی دارد. اما این اجرائیه تنها علیه صادرکننده چک قابل صدور است و نمی توان از این طریق علیه ظهرنویسان یا ضامنین اقدام کرد. مدارک مورد نیاز شامل اصل چک و گواهی عدم پرداخت به همراه فرم های مربوطه است.

3. مطالبه از طریق درخواست صدور اجرائیه از دادگاه:

   بر اساس قانون جدید چک، دارنده چک صیادی می تواند پس از دریافت گواهی عدم پرداخت از بانک و ثبت درخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، مستقیماً از دادگاه تقاضای صدور اجرائیه کند. این روش نیز نسبت به دعوای حقوقی سنتی سریع تر است و دادگاه بدون تشکیل جلسه دادرسی، حکم اجرائیه را صادر می کند. این اجرائیه نیز مانند اجرائیه ثبتی، مستقیماً منجر به توقیف اموال صادرکننده می شود.

4. مطالبه از طریق شکایت کیفری (چک بلامحل):

   در برخی موارد، صدور چک بلامحل می تواند جنبه کیفری داشته باشد و صادرکننده علاوه بر مجازات مالی، با مجازات حبس نیز مواجه شود. شرایط تحقق جرم کیفری عبارتند از سوء نیت صادرکننده در زمان صدور چک و عدم موجودی یا مسدودی حساب. اما باید توجه داشت که طرح شکایت کیفری دارای محدودیت های زمانی و شرایط خاصی است.

   • چک هایی که جنبه کیفری ندارند: بسیاری از چک ها فاقد جنبه کیفری هستند و تنها می توان از طریق حقوقی یا ثبتی پیگیری شوند. این موارد شامل:
     • چک بابت تضمین تعهد یا معامله.
     • چک سفید امضا (یا با تاریخ و مبلغ بدون امضا).
     • چک مشروط (که پرداخت آن منوط به تحقق شرطی شده باشد).
     • چک بدون تاریخ (در صورت درج تاریخ توسط دارنده، جنبه کیفری از بین می رود).
     • چک های مربوط به مطالبات و املاک.
     • چک هایی که پس از مهلت ۶ ماه از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت، شکایت کیفری آنها مطرح شود.
   • مجازات های قانونی صادرکننده: مجازات های کیفری برای چک بلامحل شامل جزای نقدی و حبس است که بسته به مبلغ چک و سوابق صادرکننده متغیر می باشد.
   • مهلت قانونی برای طرح شکایت کیفری: دارنده چک باید ظرف ۶ ماه از تاریخ صدور چک، آن را برگشت زده و گواهی عدم پرداخت دریافت کند و سپس ظرف ۶ ماه از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت، شکایت کیفری خود را مطرح نماید.

بهترین مسیر برای وصول وجه چک برگشتی (توصیه های عملی)

انتخاب بهترین مسیر برای وصول وجه چک برگشتی بستگی به شرایط خاص هر پرونده دارد. توصیه می شود در ابتدا با صادرکننده چک، مذاکره و تلاش برای حل و فصل دوستانه کنید. در صورت عدم توافق، با توجه به نوع چک (عادی یا صیادی)، تاریخ صدور، جنبه های کیفری و حقوقی، و همچنین توانایی مالی و همکاری صادرکننده، می توانید یکی از مسیرهای قانونی را انتخاب نمایید. معمولاً برای چک های صیادی، درخواست اجرائیه مستقیم از دادگاه یا اداره ثبت، سریع ترین راه وصول محسوب می شود. در موارد پیچیده یا برای مطالبه خسارت تأخیر تأدیه و اقدام علیه ظهرنویسان، دادخواست حقوقی گزینه مناسبی است. همیشه مشورت با یک وکیل متخصص در امور چک و اسناد تجاری، می تواند به انتخاب بهترین استراتژی و حفظ حقوق شما کمک کند.

نکات مهم و پرسش های کلیدی درباره چک برگشتی

در این بخش به برخی از مهم ترین مسائل و ابهامات رایج درباره چک برگشتی می پردازیم تا درک جامع تری از این موضوع حاصل شود.

تکلیف چک های برگشتی قدیمی چیست؟ (چک های پیش از قانون صیادی)

چک های قدیمی (غیر صیادی) که قبل از اجرای قانون جدید صادر شده اند، نیز دارای اعتبار هستند و می توانند برگشت بخورند. نحوه پیگیری این چک ها تفاوت هایی با چک های صیادی دارد. برای چک های قدیمی، امکان صدور اجرائیه مستقیم از دادگاه وجود ندارد و تنها می توان از طریق دادخواست حقوقی (علیه صادرکننده و ظهرنویسان) و یا اجرائیه اداره ثبت (فقط علیه صادرکننده) اقدام کرد. جنبه کیفری این چک ها نیز مشمول مهلت های خاص خود می باشد. پس از گذشت سه سال از تاریخ برگشت خوردن چک و در صورت نبود شاکی یا پیگیری قضایی، سوء اثر از چک های قدیمی نیز رفع می شود.

چک های صیادی ثبت نشده: نحوه پیگیری

بر اساس قانون جدید، چک های صیادی برای اعتبار و قابلیت پیگیری قانونی کامل، باید در سامانه صیاد ثبت شوند. اگر چکی صادر شده باشد اما در سامانه صیاد ثبت نگردد، بانک از پرداخت آن خودداری می کند. در این حالت، چک از اعتبار سند تجاری بودن خارج شده و صرفاً به عنوان یک سند عادی تلقی می شود. برای پیگیری وجه چنین چکی، دارنده باید از طریق دادگاه و با طرح دادخواست مطالبه وجه سند عادی اقدام کند. این روش معمولاً زمان برتر است و مزایای چک (مانند امکان صدور اجرائیه مستقیم یا مسئولیت تضامنی ظهرنویسان) را نخواهد داشت.

استعلام وضعیت چک برگشتی (سامانه صیاد، پیامکی، رنگ بندی)

یکی از مزایای مهم قانون جدید چک، امکان استعلام وضعیت اعتباری صادرکننده چک است. این استعلام می تواند به طرق مختلفی صورت گیرد:

1. استعلام پیامکی:

   با ارسال شناسه ۱۶ رقمی مندرج در چک های صیادی (که با سری و سریال متفاوت است) به سرشماره ۷۰۱۷۰۱ بانک مرکزی، می توانید از وضعیت اعتباری صادرکننده چک مطلع شوید. این پیامک باید بدون هیچ کاراکتر اضافی ارسال شود. پاسخ استعلام معمولاً ظرف ۱۵ دقیقه و به صورت رنگ بندی ارسال می گردد. هزینه هر استعلام پیامکی ۳۵۰۰ ریال است و امکان ۴ استعلام در روز وجود دارد.

2. استعلام از طریق اپلیکیشن ها و سامانه های آنلاین:

   بانک مرکزی و برخی بانک ها، امکان استعلام آنلاین وضعیت اعتباری صادرکنندگان چک را از طریق اپلیکیشن های موبایلی و وب سایت های خود فراهم کرده اند.

توضیح رنگ بندی نتیجه استعلام: نتیجه استعلام وضعیت اعتباری صادرکننده چک به صورت رنگ بندی زیر است:

رنگ	وضعیت اعتباری	توضیحات
سفید	بدون سابقه چک برگشتی	صادرکننده هیچ سابقه چک برگشتی نداشته یا تمامی چک های برگشتی رفع سوء اثر شده اند.
زرد	یک فقره چک برگشتی یا کمتر از ۵ میلیون تومان	صادرکننده دارای یک فقره چک برگشتی یا مجموع مبالغ برگشتی وی حداکثر ۵ میلیون تومان است.
نارنجی	۲ تا ۴ فقره چک برگشتی یا کمتر از ۲۰ میلیون تومان	صادرکننده دارای ۲ تا ۴ فقره چک برگشتی یا مجموع مبالغ برگشتی وی حداکثر ۲۰ میلیون تومان است.
قهوه ای	۵ تا ۱۰ فقره چک برگشتی یا کمتر از ۵۰ میلیون تومان	صادرکننده دارای ۵ تا ۱۰ فقره چک برگشتی یا مجموع مبالغ برگشتی وی حداکثر ۵۰ میلیون تومان است.
قرمز	بیش از ۱۰ فقره چک برگشتی یا بیش از ۵۰ میلیون تومان	صادرکننده دارای بیش از ۱۰ فقره چک برگشتی یا مجموع مبالغ برگشتی وی بیش از ۵۰ میلیون تومان است.

اگر چک با امضای نامنطبق برگشت بخورد چه کنیم؟

در صورتی که چک به دلیل عدم تطابق امضا برگشت بخورد، دارنده باید گواهی عدم پرداخت را از بانک دریافت کند که در آن علت عدم تطابق امضا قید شده باشد. در این حالت، می توان از طریق دادخواست حقوقی علیه صادرکننده اقدام کرد. اثبات اینکه امضای نامنطبق متعلق به صادرکننده است، ممکن است نیاز به نظر کارشناس خط و امضا داشته باشد. توجه داشته باشید که این گونه چک ها معمولاً جنبه کیفری نخواهند داشت، مگر اینکه عمدی بودن عمل صادرکننده در عدم تطابق امضا و قصد فریب او اثبات شود.

آیا امکان پاس کردن مجدد یک چک برگشتی وجود دارد؟

بله، در صورتی که صادرکننده چک اقدام به تامین موجودی حساب کند، دارنده چک می تواند با همان چک برگشتی و گواهی عدم پرداخت، مجدداً به بانک مراجعه کرده و وجه چک را دریافت نماید. در این حالت، پس از پرداخت وجه، بانک نسبت به رفع سوء اثر از چک اقدام خواهد کرد.

اقدامات لازم برای چک های تضمینی برگشتی

چک های تضمینی (که بابت ضمانت تعهد یا معامله صادر می شوند) از جنبه کیفری برخوردار نیستند. اگر چنین چکی برگشت بخورد، دارنده باید از طریق دادخواست حقوقی اقدام کند. نکته مهم این است که دارنده باید بتواند وجود قرارداد یا تعهد اصلی که چک بابت تضمین آن صادر شده بود را اثبات کند. ارائه مستندات مربوط به نقض تعهد یا عدم انجام معامله، برای موفقیت در دعوای حقوقی ضروری است.

چک مفقودی یا سرقتی برگشت خورده باشد، چکار کنم؟

اگر چکی مفقود یا سرقت شده و سپس برگشت خورده باشد، صادرکننده باید بلافاصله دستور عدم پرداخت را به بانک بدهد و ظرف ۷ روز پس از آن، به دادسرا مراجعه کرده و شکایت خود را (بابت مفقودی یا سرقت) ثبت و گواهی طرح شکایت را به بانک تحویل دهد. در غیر این صورت، مسدودی حساب رفع شده و دارنده (یابنده یا سارق) می تواند وجه چک را دریافت کند. دارنده واقعی چک نیز برای احقاق حق خود باید از طریق مراجع قضایی اقدام کند.

دریافت بخشی از وجه چک: تأثیر بر حقوق دارنده

دریافت قسمتی از وجه چک توسط دارنده، حقوق وی را برای مطالبه باقی مانده وجه چک و خسارت تأخیر تأدیه از بین نمی برد. اما لازم است که این پرداخت مستندسازی شود (مثلاً در گواهی عدم پرداخت قید شود یا رسید جداگانه دریافت گردد) تا در پیگیری های قانونی آتی مشکلی ایجاد نشود. دارنده می تواند برای باقیمانده مبلغ، گواهی عدم پرداخت دریافت کرده و از طریق قانونی اقدام کند.

مهلت قانونی ارائه چک به بانک و پیامدهای آن

مهلت قانونی برای ارائه چک به بانک (۱۵ یا ۴۵ روز پس از تاریخ صدور) و دریافت گواهی عدم پرداخت (ظرف ۶ ماه از تاریخ برگشت) برای حفظ حقوق دارنده بسیار مهم است. اگر دارنده چک پس از این مهلت ها به بانک مراجعه کند، همچنان می تواند وجه چک را در صورت موجودی دریافت کند یا آن را برگشت بزند، اما برخی از حقوق مهم مانند امکان شکایت کیفری علیه صادرکننده و یا مسئولیت تضامنی ظهرنویسان را از دست خواهد داد. در این شرایط، چک تنها به عنوان یک سند عادی قابل پیگیری حقوقی خواهد بود.

نتیجه گیری

مواجهه با چک برگشتی، چه به عنوان صادرکننده و چه به عنوان دارنده، یک موقعیت پیچیده و غالباً استرس زا است. آگاهی از قوانین، بخصوص قانون جدید چک صیادی، و درک صحیح از حقوق و تکالیف مربوط به هر طرف، کلید مدیریت و حل و فصل این مشکل است. برای صادرکنندگان، اقدام سریع برای رفع سوء اثر از طریق تامین موجودی، ارائه لاشه یا رضایت نامه، ضروری است تا از محدودیت های بانکی و پیامدهای قضایی جلوگیری شود. برای دارندگان چک نیز، انجام اقدامات اولیه صحیح، مانند دریافت گواهی عدم پرداخت و سپس انتخاب مسیر قانونی مناسب (حقوقی، ثبتی یا کیفری) با توجه به شرایط چک، از اهمیت بالایی برخوردار است.

همواره توصیه می شود در صورت مواجهه با چک برگشتی، قبل از هر اقدامی، با یک وکیل یا مشاور حقوقی متخصص در امور چک مشورت کنید. پیچیدگی های قانونی و جزئیات مربوط به هر پرونده، نیازمند تحلیل دقیق کارشناسان حقوقی است تا بهترین و مؤثرترین راهکار برای احقاق حقوق شما انتخاب و اجرا شود. اقدام به موقع و آگاهانه، می تواند از بروز مشکلات بزرگ تر و هزینه های اضافی جلوگیری کند و به شما کمک کند تا در کوتاه ترین زمان ممکن به نتیجه مطلوب دست یابید.